Mystiek, middeleeuws en maf

Carnaval is een feest waar we ons in Nederland altijd zo veel mogelijk afzijdig van hebben gehouden. Optochten, verkleedpartijen en kneiterharde muziek waren niet helemaal aan ons besteed. Toen ons hier werd aangeraden om eens naar het carnaval in Castignano te gaan, stonden we dus niet direct te springen van enthousiasme. Maar toen ons van meerdere kanten werd verteld dat het echt de moeite waard zou zijn, gingen we toch overstag. We wisten niet precies wat we konden verwachten en we denken dat iedereen expres een beetje vaag bleef, om de verrassing zo groot mogelijk te houden. 'Iets met lampionnen,' zeiden ze. Toen we drie kilometer voor het dorp al in de file terecht kwamen en we uiteindelijk op zo'n 20 minuten lopen van het dorp geparkeerd stonden, ging het ons wel dagen dat dit niet zomaar een lullige lampionnenoptocht zou worden.

We troffen een enorme mensenmassa in het anders zo slaperige dorpje. Later hoorden we dat er ieder jaar van heinde en verre landgenoten en toeristen komen om deze eeuwenoude traditie mee te maken. Een traditie waarbij het einde van de donkere periode wordt gevierd en er letterlijk een licht wordt ontstoken. Duizenden mensen met handgemaakte, diamantvormige lampionnen, hier moccoli genoemd, stonden gespannen te wachten tot de lichten in het dorp zouden doven en ze hun eigen kaarsje mochten aansteken. De lichtjes in deze moccoli staan symbool voor hoop en een nieuw begin: de overgang van oud naar nieuw en van winter naar lente.

Wij zochten een mooi plekje hoog op een terras, vanaf waar we de hele stoet onder ons voorbij konden zien trekken. De lampionnen worden gemaakt van vloeipapier en suikerrietstengels. IJverige knutselouders hebben weken zitten knippen en plakken om al deze moccoli op tijd af te hebben. Je kunt ze overigens ook kopen in stalletjes in het dorp, als je zelf niet vaardig genoeg bent om er eentje te maken, maar wel wilt deelnemen aan de optocht. In de lampion wordt een echte kaars aangestoken en zo wordt het hele dorp verlicht door duizenden gekleurde lichtjes op hoge stokken. Een paar XXL-varianten van de diamantlampionnen gaan voorop in de stoet. Op het ritme van de catubba, het percussie-instrument dat typisch is voor dit carnaval, slingert de processie door de straten van het dorp. 'Fora, fora li moccule' (naar buiten met het licht) wordt er gescandeerd, waarbij iedereen wordt uitgenodigd zijn huis uit te komen en bij te dragen aan de lichtjesparade.

Al roepend en zingend trekt de stoet naar het centrale plein. Het is een magisch maar ook wat bizar gezicht waarbij je je goed kunt voorstellen dat het er in de middeleeuwen precies hetzelfde moet hebben uitgezien. Hier en daar vliegt een lampion in de fik dankzij het brandende kaarsje, maar dat mag de pret niet drukken en niemand lijkt zich dan ook zorgen te maken over brandende fakkels midden in een mensenmassa. Het scanderen en de her en der ontvlammende moccoli doen het aanvoelen alsof er een heksenjacht gaande is. Alleen de hooivorken ontbreken nog.

Eenmaal op het plein aangekomen wordt er een enorm vreugdevuur aangestoken waar de stoet omheen begint te dansen. Een voor een worden de kunstige lampionnen op het vuur gegooid, dat symbool staat voor vernieuwing en hoop, voor de vergankelijkheid van het leven en voor de overgang van de feestelijke carnavalsperiode naar de sobere vastentijd. Alle lampjes moeten in het vuur; je lantaarn mee naar huis nemen brengt ongeluk. Hier en daar dagen jongeren elkaar uit om over de smeulende resten van lantaarns te springen. De avond wordt afgesloten met een gigantisch vuurwerk boven de kerk.

We hebben meerdere keren tegen elkaar gezegd: 'dit zou in Nederland écht niet kunnen,' toen we naar het steeds groter wordende vuur keken. En precies dat is waarom we zo van Italië houden. Waar anders kun je op een doodnormale dinsdagavond belanden in een tafereel dat aanvoelt als een kruising tussen een sprookje en een heidens ritueel? We liepen naar huis met de geur van rook in onze jassen en het idee dat we zojuist iets eeuwenouds hadden meegemaakt. Een beetje mystiek. Een beetje middeleeuws. En een beetje maf.